دلایل بروز ترک در فونداسیون چیست؟

ساعت ۷ صبح یک روز پاییزی مهندس ناظر در طبقه ششم یک برج مسکونی ۱۲ طبقه ایستاده و به یک ترک مورب ۴۵ درجه نگاه میکند. عرض ترک ۳ میلی متر است و از گوشه پنجره تا سقف امتداد دارد. تیم مشاور سازه فراخوانده میشود. مغزه گیری انجام میشود. آزمایش بارگذاری اجرا میشود و اسکن GPR زیر فونداسیون را بررسی میکند. نتیجه نشان میدهد مشکل از طبقه ششم نیست بلکه منشأ ترک در فونداسیون و در عمق ۶ متری زمین قرار دارد.
این سناریو یک نمونه واقعی از بسیاری مواردی است که در پروژه های ساختمانی مشاهده میشود. بر اساس مطالعات مرکز تحقیقات راه مسکن و شهرسازی ایران بیش از ۶۰ درصد ترک های سازه ای ساختمان ها ریشه در فونداسیون دارند. نکته مهم این است که بخش قابل توجهی از این ترک ها ناشی از اجرای نادرست قالب بندی و خطاهای اجرایی در مرحله ساخت فونداسیون است.

سؤال اینجاست: چطور یک عملیات ظاهراً ساده مثل نصب چند تخته یا پانل فلزی دور بتن فونداسیون، میتواند عمر ۵۰ ساله یک ساختمان را تهدید کند؟ چرا مهندسانی که سال ها تجربه طراحی سازه دارند، وقتی پای اجرای قالب بندی فونداسیون میرسد، گاهی فاجعه بارترین تصمیمات را میگیرند؟
در این مقاله، تیم فنی ضمان (Zemanco) ریشه های پنهان ترک در فونداسیون را بررسی میکند و نشان میدهد که سیستم قالب بندی فونداسیون چگونه بر دوام، ایمنی و عمر مفید کل ساختمان تأثیر میگذارد.
نقش فونداسیون در جلوگیری از ترک سازه
فونداسیون مهمترین بخش انتقال بار در ساختمان است. تمام بارهای سازه از طریق این بخش به خاک منتقل میشوند. اگر در این بخش ضعف یا نقص اجرایی وجود داشته باشد تنش های اضافی ایجاد شده و در نهایت به صورت ترک در فونداسیون و سپس ترک در سایر اجزای ساختمان ظاهر میشوند.
مسیر انتقال بار در ساختمان
هر ساختمان دارای یک مسیر انتقال بار مشخص است:
بار سقف ← تیرها ← ستون ها ← فونداسیون ← خاک زیر فونداسیون
فونداسیون آخرین عضو سازه ای و حساس ترین بخش انتقال بار است. هرگونه نقص در این بخش باعث توزیع نامناسب نیرو و ایجاد ترک در فونداسیون و بخش های فوقانی سازه میشود.
مکانیزم ایجاد ترک در فونداسیون
ترک در فونداسیون معمولاً نتیجه تمرکز تنش افزایش تغییر شکل یا کاهش مقاومت بتن است. مهمترین مکانیزم های ایجاد ترک در ادامه بررسی شده اند.
نشست تفاضلی فونداسیون
یکی از مهمترین دلایل ترک در فونداسیون نشست نامتقارن است. این مشکل زمانی رخ میدهد که ابعاد فونداسیون دقیق اجرا نشوند یا قالب بندی دچار خطا باشد.
در این شرایط سطح تماس فونداسیون با خاک یکنواخت نیست و فشار به صورت غیر یکنواخت منتقل میشود. در نتیجه بخشی از فونداسیون بیشتر نشست میکند و تنش خمشی ایجاد میشود. این تنش ها باعث ایجاد ترک در فونداسیون و سپس ترک در دیوارها و ستون ها میشود.
نشانه های نشست تفاضلی شامل موارد زیر است:
ترک مورب در دیوارها
ترک در محل اتصال ستون و تیر
ترک در کف ساختمان
اختلاف تراز در بخش های مختلف ساختمان
کاهش پوشش بتنی و خوردگی آرماتور
پوشش بتنی مناسب از آرماتورها در برابر رطوبت و مواد خورنده محافظت میکند. اگر قالب بندی فونداسیون به درستی اجرا نشود ممکن است آرماتورها به سطح بتن نزدیک شوند.
کاهش پوشش بتنی باعث میشود:
رطوبت سریعتر به آرماتور برسد
خوردگی آرماتور آغاز شود
حجم آرماتور افزایش یابد
فشار داخلی در بتن ایجاد شود
این فرآیند در نهایت باعث ایجاد ترک در فونداسیون از داخل بتن میشود. این نوع ترک بسیار خطرناک است زیرا مقاومت سازه را به مرور کاهش میدهد.
ایجاد لانه زنبوری در بتن فونداسیون
یکی دیگر از دلایل مهم ترک در فونداسیون ایجاد حفرات یا لانه زنبوری در بتن است. این مشکل معمولاً به دلیل نشت شیره بتن از درزهای قالب یا تراکم نامناسب بتن رخ میدهد.
لانه زنبوری باعث میشود:
مقاومت فشاری بتن کاهش یابد
مسیر نفوذ آب و مواد خورنده باز شود
دوام فونداسیون کاهش یابد
احتمال ایجاد ترک افزایش یابد
وجود این حفرات باعث تمرکز تنش و شروع ترک در فونداسیون میشود.
تأثیر مستقیم قالب بندی بر ایجاد ترک در فونداسیون
کیفیت قالب بندی تأثیر مستقیمی بر شکل ابعاد و مقاومت فونداسیون دارد. اگر قالب بندی دچار مشکلات زیر باشد احتمال ایجاد ترک در فونداسیون افزایش می یابد:
جابجایی قالب هنگام بتن ریزی
عدم تراز بودن قالب
نشتی شیره بتن
تغییر شکل قالب در اثر فشار بتن
کاهش پوشش بتنی آرماتور
بر اساس گزارش سازمان نظام مهندسی ساختمان در بررسی ۲۸۰ ساختمان بیش از ۴۳ درصد مشکلات فونداسیون ناشی از اجرای نادرست قالب بندی بوده است. این آمار نشان میدهد اجرای صحیح قالب بندی نقش حیاتی در جلوگیری از ترک در فونداسیون دارد.
چرا ترک در فونداسیون خطرناک است
ترک در فونداسیون فقط یک مشکل ظاهری نیست بلکه یک هشدار جدی برای سلامت سازه است. مهمترین پیامدهای ترک در فونداسیون عبارتند از:
کاهش ظرفیت باربری سازه
افزایش احتمال نشست ساختمان
نفوذ آب به سازه
خوردگی آرماتورها
کاهش عمر مفید ساختمان
در صورت عدم بررسی و تعمیر به موقع ترک در فونداسیون میتواند باعث آسیب های جدی و حتی ناپایداری سازه شود.
۵ خطای قالب بندی که باعث ترک در فونداسیون میشود
بسیاری از موارد ترک در فونداسیون نه به طراحی بلکه به خطاهای اجرایی در قالب بندی مربوط هستند. این خطاها ممکن است در زمان اجرا قابل مشاهده نباشند اما در بلندمدت باعث نشست کاهش مقاومت و ایجاد ترک های خطرناک در فونداسیون میشوند. در ادامه پنج خطای مهم قالب بندی بررسی شده اند که میتوانند عمر سازه را به شدت کاهش دهند.
انحراف ابعادی قالب و کاهش مقاومت فونداسیون
شرح مشکل
تلرانس مجاز قالب بندی فونداسیون طبق استاندارد ACI برابر ±۱۲ میلی متر است. اما در قالب بندی سنتی چوبی انحراف ۲۰ تا ۴۰ میلی متر بسیار رایج است. این انحراف باعث تغییر ابعاد واقعی فونداسیون نسبت به طراحی میشود.
تأثیر بر ایجاد ترک در فونداسیون
وقتی عرض یا ضخامت فونداسیون کمتر از مقدار طراحی اجرا شود ظرفیت خمشی آن کاهش می یابد. حتی کاهش ۳ سانتی متر میتواند مقاومت خمشی را تا ۱۲ درصد کاهش دهد. این کاهش مقاومت باعث تمرکز تنش و در نهایت ایجاد ترک در فونداسیون میشود.
راه حل اصولی
استفاده از قالب های مدولار فلزی دقیق
کنترل ابعاد قبل از بتن ریزی
استفاده از اتصالات مهاری استاندارد
بررسی تراز و ابعاد توسط مهندس ناظر
مهاربندی ناکافی قالب و تغییر شکل فونداسیون
شرح مشکل
فشار جانبی بتن تازه بسیار زیاد است. در صورت مهاربندی ناکافی قالب دچار تغییر شکل یا اصطلاحاً باد کردن میشود. این تغییر شکل باعث غیر یکنواخت شدن ضخامت فونداسیون میشود.
تأثیر بر ایجاد ترک در فونداسیون
وقتی ضخامت فونداسیون در بخش های مختلف متفاوت باشد بار به صورت خارج از مرکز منتقل میشود. این وضعیت باعث ایجاد لنگر خمشی اضافی و در نتیجه ترک در فونداسیون میشود.
راه حل اصولی
محاسبه فشار جانبی بتن قبل از اجرا
استفاده از تای بولت استرات و والِر مناسب
اجرای مهاربندی با ضریب اطمینان کافی
کنترل قالب در حین بتن ریزی
حذف بتن مگر و افزایش خطر ترک در فونداسیون
شرح مشکل
بتن مگر یک لایه بتنی با ضخامت ۵ تا ۱۰ سانتی متر است که قبل از اجرای فونداسیون روی خاک اجرا میشود. حذف این لایه باعث ناپایداری قالب و آلودگی بتن سازه ای میشود.
تأثیر بر ایجاد ترک در فونداسیون
عدم اجرای بتن مگر باعث میشود:
فونداسیون به صورت ناهموار اجرا شود
نشست غیر یکنواخت ایجاد شود
پوشش بتنی آرماتور کاهش یابد
احتمال ترک در فونداسیون افزایش یابد
راه حل اصولی
اجرای بتن مگر با ضخامت حداقل ۵ سانتی متر
تراز کردن سطح مگر قبل از قالب بندی
جلوگیری از تماس مستقیم آرماتور با خاک
عدم آب بندی قالب و ایجاد ضعف در بتن
شرح مشکل
وجود درز در قالب بندی باعث نشت شیره بتن میشود. این موضوع باعث ایجاد حفرات و کاهش کیفیت بتن فونداسیون میشود.
تأثیر بر ایجاد ترک در فونداسیون
نشت شیره بتن باعث ایجاد لانه زنبوری میشود که پیامدهای زیر را دارد:
کاهش مقاومت بتن
افزایش نفوذپذیری بتن
شروع خوردگی آرماتور
افزایش احتمال ترک در فونداسیون
راه حل اصولی
آب بندی کامل درزهای قالب
استفاده از نوار درزگیر مناسب
استفاده از قالب های دقیق و استاندارد
قالب برداری زودهنگام و ایجاد ریزترک در فونداسیون
شرح مشکل
برداشتن قالب قبل از رسیدن بتن به مقاومت کافی باعث آسیب به بتن جوان میشود. این آسیب ها ممکن است در ابتدا قابل مشاهده نباشند اما در آینده باعث ایجاد ترک در فونداسیون میشوند.
تأثیر بر ایجاد ترک در فونداسیون
قالب برداری زودهنگام میتواند باعث موارد زیر شود:
ایجاد ریزترک در بتن
کاهش مقاومت نهایی بتن
افزایش نفوذ رطوبت
کاهش عمر مفید فونداسیون
زمان مناسب قالب برداری فونداسیون
دمای بالای ۲۵ درجه حداقل ۲۴ ساعت
دمای ۱۵ تا ۲۵ درجه حداقل ۳۶ ساعت
دمای ۵ تا ۱۵ درجه حداقل ۴۸ ساعت
دمای زیر ۵ درجه حداقل ۷۲ ساعت
بتن حجیم حداقل ۴۸ تا ۹۶ ساعت
قالب بندی چگونه بر پارامترهای دوام بتن تأثیر میگذارد؟
خط دفاعی اول پوشش بتنی
پوشش بتنی، لایه بتنی بین سطح خارجی بتن و نزدیکترین آرماتور است. وظیفه اصلی آن:
- محافظت آرماتور در برابر خوردگی
- مقاومت حریق (حفظ آرماتور از حرارت)
- چسبندگی بتن به آرماتور (Bond Strength)
ارتباط با قالببندی: اگر قالب جابهجا شود، پوشش بتنی تغییر میکند. جدول زیر تأثیر کاهش پوشش بتنی بر عمر مفید فونداسیون را نشان میدهد:
| پوشش بتنی (سانتیمتر) | عمر مفید تا شروع خوردگی (محیط معتدل) | عمر مفید تا شروع خوردگی (محیط خورنده) |
|---|---|---|
| ۷.۵ (استاندارد) | ۵۰+ سال | ۳۰ تا ۴۰ سال |
| ۶.۰ | ۳۵ تا ۴۰ سال | ۲۰ تا ۲۵ سال |
| ۵.۰ | ۲۵ تا ۳۰ سال | ۱۵ تا ۲۰ سال |
| ۴.۰ | ۱۵ تا ۲۰ سال | ۱۰ تا ۱۲ سال |
| ۳.۰ | ۸ تا ۱۲ سال | ۵ تا ۸ سال |
نتیجه تکاندهنده: کاهش فقط ۲.۵ سانتیمتر پوشش بتنی (از ۷.۵ به ۵)، عمر مفید فونداسیون را از ۵۰ سال به ۲۵ سال — یعنی نصف — کاهش میدهد.
تراکم بتن
وقتی ویبراتور بتن را ارتعاش میدهد، حبابهای هوا از بتن خارج شده و تراکم افزایش مییابد. اما اگر قالب صلبیت کافی نداشته باشد:
- ارتعاش ویبراتور بهجای تراکم بتن، باعث لرزش و جابه جایی قالب میشود.
- اپراتور ویبراتور برای جلوگیری از آسیب به قالب، مدت ارتعاش را کم میکند.
- نتیجه: بتن کمتراکم با حفرات ریز و درشت داخلی.
هر ۱٪ افزایش حفرات هوا، ۵٪ کاهش مقاومت فشاری بتن حدود

مثال:
اگر مقاومت فشاری طراحیشده بتن برابر باشد با:

یعنی ۲۰٪ کاهش مقاومت — فقط بهدلیل قالببندی نادرست!
هندسه مقطع

نکته کلیدی: پارامتر ddd مستقیماً به دقت قالببندی وابسته است. اگر قالب از بالا ناتراز باشد و ضخامت فونداسیون ۲ سانتیمتر کم شود:

این مقدار کاهش ظرفیت خمشی، در یک فونداسیون ۲۰ متری، معادل ۳۲ تنمتر لنگر خمشی از دست رفته است — عددی که میتواند تفاوت بین سازه سالم و سازه ترکخورده باشد.
پنج پارامتر دوام ساختمان که قالب بندی فونداسیون تعیین میکند
کیفیت قالب بندی تأثیر مستقیمی بر دوام سازه دارد. قالب بندی صحیح میتواند از نفوذ مواد مخرب جلوگیری کرده و مانع ایجاد ترک در فونداسیون شود. در مقابل قالب بندی ضعیف باعث افزایش نفوذپذیری بتن کاهش مقاومت و در نهایت ترک خوردگی فونداسیون خواهد شد.
در ادامه مهمترین پارامترهای دوام که مستقیماً تحت تأثیر قالب بندی هستند بررسی میشوند.

مقاومت در برابر نفوذ کلرید و جلوگیری از ترک در فونداسیون
یون کلرید یکی از مخرب ترین عوامل خوردگی آرماتور است. این یون معمولاً در مناطق ساحلی محیط های صنعتی و مناطقی که از نمک برای یخ زدایی استفاده میشود وجود دارد. نفوذ کلرید باعث خوردگی آرماتور و ایجاد ترک در فونداسیون میشود.
ارتباط قالب بندی با نفوذ کلرید
اگر قالب بندی باعث کاهش تراکم بتن یا ایجاد حفرات شود ضریب نفوذ کلرید افزایش می یابد. بتن متخلخل میتواند ۲ تا ۴ برابر سریعتر کلرید را عبور دهد.
پیامدهای نفوذ کلرید شامل موارد زیر است:
شروع خوردگی آرماتور
افزایش حجم آرماتور
ایجاد تنش داخلی
ایجاد ترک در فونداسیون
قالب بندی دقیق باعث افزایش تراکم بتن و کاهش نفوذ کلرید میشود.
مقاومت در برابر حمله سولفات و جلوگیری از تخریب فونداسیون
خاک بسیاری از مناطق دارای سولفات است. سولفات با ترکیبات سیمان واکنش داده و باعث تورم و تخریب بتن میشود. این فرآیند میتواند باعث ترک در فونداسیون و کاهش مقاومت سازه شود.
نقش قالب بندی در مقاومت در برابر سولفات
قالب بندی نامناسب میتواند باعث ایجاد لانه زنبوری و حفرات در بتن شود. این حفرات باعث افزایش نفوذ سولفات و تسریع تخریب بتن میشوند.
نتایج این فرآیند شامل موارد زیر است:
کاهش مقاومت بتن
افزایش ترک در فونداسیون
کاهش عمر سازه
افزایش هزینه تعمیر
قالب بندی دقیق باعث کاهش تخلخل و افزایش مقاومت بتن در برابر سولفات میشود.
مقاومت در برابر کربناتاسیون و کاهش خطر خوردگی آرماتور
کربناتاسیون فرآیندی است که در آن دی اکسید کربن وارد بتن شده و باعث کاهش خاصیت محافظتی بتن میشود. این فرآیند باعث شروع خوردگی آرماتور و ایجاد ترک در فونداسیون میشود.
تأثیر قالب بندی بر سرعت کربناتاسیون
در بتن متراکم سرعت کربناتاسیون کم است اما در بتن متخلخل سرعت آن ۲ تا ۳ برابر افزایش می یابد.
قالب بندی ضعیف میتواند باعث موارد زیر شود:
افزایش تخلخل بتن
کاهش مقاومت بتن
افزایش خوردگی آرماتور
ایجاد ترک در فونداسیون
قالب بندی اصولی باعث افزایش تراکم بتن و کاهش سرعت کربناتاسیون میشود.
مقاومت لرزه ای فونداسیون و جلوگیری از ترک سازه
فونداسیون باید بتواند نیروهای زلزله را بدون آسیب منتقل کند. اگر قالب بندی باعث کاهش ابعاد یا مقاومت فونداسیون شود خطر ترک در فونداسیون افزایش می یابد.
بر اساس الزامات استاندارد ۲۸۰۰ ایران فونداسیون باید مقاومت کافی برای انتقال نیروهای لرزه ای داشته باشد.
تأثیر قالب بندی نامناسب بر عملکرد لرزه ای
قالب بندی ضعیف میتواند باعث موارد زیر شود:
کاهش ظرفیت باربری
ایجاد تمرکز تنش
افزایش احتمال ترک در فونداسیون
کاهش ایمنی سازه در زلزله
قالب بندی دقیق باعث بهبود عملکرد لرزه ای و جلوگیری از آسیب سازه میشود.
آب بندی فونداسیون و جلوگیری از نفوذ رطوبت
یکی از مهمترین عوامل ایجاد ترک در فونداسیون نفوذ رطوبت است. کیفیت سطح بتن که مستقیماً به قالب بندی وابسته است نقش مهمی در آب بندی دارد.
تأثیر کیفیت قالب بندی بر آب بندی
سطح بتن صاف و متراکم باعث عملکرد بهتر عایق میشود. در مقابل سطح زبر و دارای حفرات باعث کاهش عملکرد عایق میشود.
مقایسه عملکرد عایق بر اساس کیفیت قالب بندی:
سطح صاف و قالب فلزی عمر عایق ۱۵ تا ۲۰ سال
سطح نسبتاً صاف عمر عایق ۱۰ تا ۱۵ سال
سطح زبر عمر عایق ۳ تا ۷ سال
سطح بسیار زبر عمر عایق کمتر از ۳ سال
نفوذ رطوبت باعث خوردگی آرماتور و ایجاد ترک در فونداسیون میشود.
مقایسه جامع سیستم های قالب بندی فونداسیون
سیستم ۱ قالب چوبی سنتی
توصیف: تخته بنایی ۲ یا ۳ سانتیمتری + الوار و چوب بست + میخ و سیم
مزایا:
- دسترسی آسان در همه مناطق ایران
- انعطافپذیری بالا در اشکال غیراستاندارد
- نیاز به تجهیزات ساده
معایب:
- دقت ابعادی پایین (± ۲۰ تا ۴۰ میلیمتر)
- عمر مفید کوتاه (۳ تا ۵ بار استفاده)
- تولید ضایعات و زباله چوبی
- زمان نصب و برداشت بالا
- نشت شیره بتن از درزها
- تورم در رطوبت ترانشه
سیستم ۲ قالب فلزی سفارشی
توصیف: پانل های فولادی جوش شده، ساخته شده برای ابعاد خاص پروژه
مزایا:
- دقت بالا
- مقاومت خوب در برابر فشار بتن
- عمر بالا
معایب:
- هزینه ساخت اولیه بالا
- وزن سنگین (حمل و نصب سخت)
- غیرقابل تنظیم برای ابعاد دیگر
- زمان ساخت طولانی (۲ تا ۴ هفته)
سیستم ۳ قالب مدولار صنعتی ضمان
توصیف: پانل های فولادی استاندارد با اتصالات پین دار، قابل ترکیب در ابعاد مختلف
مزایا:
- دقت ابعادی بالا (± ۳ میلیمتر)
- وزن بهینه (سبکتر از سفارشی)
- عمر ۱۰۰+ بار استفاده
- نصب و برداشت سریع
- قابل تنظیم برای ابعاد مختلف
- بدون ضایعات
- خدمات اجاره و مشاوره رایگان
معایب:
- نیاز به آموزش اولیه اکیپ نصب
- هزینه حمل و نقل (رفت و برگشت)
جدول مقایسه نهایی
| معیار | چوبی سنتی | فلزی سفارشی | مدولار ضمان |
|---|---|---|---|
| تأثیر بر دوام ۵۰ ساله | منفی | مثبت | بسیار مثبت |
| تأثیر بر پوشش بتنی | خطر بالا | خطر پایین | خطر بسیار پایین |
| کیفیت سطح بتن | ضعیف تا متوسط | خوب | عالی |
| پرت بتن | ۸ تا ۱۲٪ | ۲ تا ۴٪ | ۱.۵ تا ۳٪ |
| هزینه کل (با احتساب تعمیرات آتی) | بالاترین | متوسط | پایینترین |
| سازگاری با الزامات سازمان نظام مهندسی | حداقلی | خوب | کامل |

استانداردها و مقرراتی که الزامی است؟
مبحث ۹ مقررات ملی ساختمان ایران
مبحث ۹ (طرح و اجرای ساختمانهای بتنآرمه) در بخش ۹-۱۱ الزامات قالب بندی را تعیین کرده:
- قالبها باید بار بتن تازه، نیروی باد، بار اجرایی و فشار جانبی بتن را تحمل کنند.
- تغییر شکل قالب نباید از تلرانسهای ACI 117 تجاوز کند.
- سطح داخلی قالب باید صاف، تمیز و عاری از مواد زائد باشد.
- پوشش بتنی باید مطابق جدول ۹-۶-۱-۲ تأمین شود.
ACI 347 — استاندارد بین المللی قالب بندی
ACI 347 جامعترین استاندارد طراحی و اجرای قالب بندی است. الزامات کلیدی برای فونداسیون:
- فشار طراحی جانبی: حداقل مطابق فرمول هیدرواستاتیک کامل
- تغییر شکل مجاز پانل: حداکثر L/360 یا ۱.۵ میلیمتر (هرکدام کمتر)
- ضریب بار برای بتن تازه: ۱.۲ برای بار مرده + ۱.۶ برای بار زنده اجرایی
استاندارد ۲۸۰۰ ایران — الزامات لرزه ای
استاندارد ۲۸۰۰ الزام میکند که:
- فونداسیون در منطقه غیرخطی وارد نشود (طراحی ظرفیتی).
- تلرانس موقعیتی فونداسیون نسبت به ستون: ± ۵ میلیمتر.
- دقت ابعادی مقطع فونداسیون: ± ۱۲ میلیمتر.
نکته ضمان: تمام محصولات قالب بندی ضمان مطابق الزامات مبحث ۹ و ACI 347 طراحی و تولید شده اند. گواهی نامه کیفیت و نتایج تست های بارگذاری هر سری تولید، در وب سایت ضمان قابل دسترسی است.
نقشه اجرای فونداسیون بدون ترک
اگر میخواهید فونداسیون ساختمانتان ۵۰ سال بدون مشکل دوام بیاورد، این ۱۰ گام را رعایت کنید:
گام ۱: آزمایش خاک جامع انجام دهید و محیط شیمیایی خاک (سولفات، کلرید، pH) را بشناسید.
گام ۲: بتن فونداسیون را مطابق محیط شیمیایی طراحی کنید (بتن مقاوم در برابر سولفات، کلرید و …).
گام ۳: بتنمگر را با ضخامت کافی و سطح صاف اجرا کنید.
گام ۴: از سیستم قالب بندی مدولار صنعتی با دقت ابعادی بالا استفاده کنید.
گام ۵: پوشش بتنی آرماتور را با اسپیسرهای استاندارد تأمین کنید — نه با سنگ یا آجر!
گام ۶: درزهای قالب را آببند کنید.
گام ۷: سرعت بتنریزی را مطابق ظرفیت قالب کنترل کنید.
گام ۸: ویبره کافی اما نه بیش از حد اعمال کنید (هر نقطه ۱۵ تا ۳۰ ثانیه).
گام ۹: قالببرداری را مطابق زمانبندی استاندارد انجام دهید.
گام ۱۰: عملآوری (Curing) بتن فونداسیون را حداقل ۷ روز ادامه دهید.
فناوری های نوین قالب بندی و نقش آنها در کاهش ترک در فونداسیون
۹.۱. قالبهای ماندگار (Permanent/Stay-in-Place Forms)
در پروژههای ویژه، از قالبهایی استفاده میشود که بخشی از سازه نهایی میشوند و نیازی به برداشت ندارند:
- قالب ICF (Insulated Concrete Form): بلوکهای فوم پلیاستایرن که هم قالب هستند و هم عایق حرارتی
- قالب فایبرگلس ماندگار: بهعنوان لایه محافظ ضدخوردگی فونداسیون عمل میکند
- قالب بتنی پیشساخته: پانلهای نازک بتنی که به بتن درجا متصل شده و پوشش محافظ دائمی ایجاد میکنند
۹.۲. سنسورگذاری هوشمند (Smart Formwork)
نسل جدید قالببندی مجهز به سنسورهای تعبیهشده است:
- سنسور فشار: مانیتورینگ لحظهای فشار بتن روی قالب
- سنسور دما: رصد حرارت هیدراتاسیون بتن حجیم
- سنسور تغییر مکان: تشخیص آنی جابهجایی قالب
- اتصال IoT: ارسال دادهها به اتاق کنترل و هشدار خودکار
۹.۳. مدلسازی BIM قالببندی
ضمان از فناوری BIM برای بهینهسازی چیدمان قالب استفاده میکند:
- شبیهسازی ۳D چیدمان قالب قبل از اجرا
- شناسایی تداخلها (Clash Detection) بین قالب، آرماتور و تأسیسات
- بهینهسازی تعداد قطعات مورد نیاز (کاهش هزینه ۱۰ تا ۱۵٪)
- تولید نقشههای Shop Drawing دقیق
سؤالات متداول در مورد ترک در فونداسیون
آیا واقعاً ۶۰٪ ترک ها از فونداسیون شروع میشود؟
بله. مطالعات متعدد در ایران و خارج از ایران این آمار را تأیید میکنند. البته باید توجه داشت که «شروع از فونداسیون» لزوماً بهمعنای مشکل طراحی فونداسیون نیست — بخش عمدهای مربوط به مشکلات اجرایی شامل قالببندی، بتنریزی و عملآوری است.
چطور بفهمم ترک ساختمان ریشه فونداسیونی دارد؟
نشانه های ترک فونداسیون:
- ترک های مورب ۴۵ درجه در دیوارها (نشانه نشست تفاضلی)
- ترک های افقی در پایین دیوار زیرزمین (نشانه فشار جانبی خاک)
- بسته نشدن درها و پنجرهها (نشانه چرخش سازه)
- ترک در کف زیرزمین (نشانه نشست فونداسیون)
آیا تعمیر فونداسیون معیوب امکانپذیر است؟
بله، اما بسیار پرهزینه. روشهای تعمیر:
- تزریق اپوکسی یا گروت (برای ترکها و لانهزنبوری)
- ژاکت بتنی (برای افزایش مقطع)
- تقویت با FRP (برای افزایش ظرفیت خمشی)
- آندرپینینگ (برای اصلاح نشست)
هزینه تعمیر معمولاً ۱۰ تا ۵۰ برابر هزینه اجرای صحیح اولیه است.
چه سیستم قالب بندی برای حداکثر دوام فونداسیون توصیه میشود؟
سیستم مدولار فلزی صنعتی (مانند محصولات ضمان) بهترین انتخاب برای حداکثر دوام است — بهدلیل: دقت ابعادی بالا، سطح صاف بتن، حداقل نشت از درزها و مهاربندی قوی. برای پروژههای خاص، ترکیب سیستم مدولار با قالبهای ماندگار نیز توصیه میشود.
آیا ضمان خدمات بازرسی قالب بندی فونداسیون ارائه میدهد؟
بله. تیم فنی ضمان در پروژههایی که محصولات ضمان استفاده شود، خدمات بازرسی حین اجرای قالببندی و قبل از بتنریزی را ارائه میدهد. این بازرسی شامل کنترل ابعاد، تراز، مهاربندی و آببندی درزها است.
جمعبندی ترک فونداسیون
سرمایهگذاری روی قالببندی = سرمایهگذاری روی ۵۰ سال آینده
بازگردیم به سؤال عنوان مقاله: چرا ۶۰٪ ترکهای سازه از فونداسیون شروع میشود؟
پاسخ ساده است: چون فونداسیون جایی است که بیشترین بیتوجهی اجرایی رخ میدهد. و در قلب این بیتوجهی، قالببندی نادرست نشسته، سیستمی که ابعاد، هندسه، پوشش بتنی و کیفیت سطح بتن فونداسیون را تعیین میکند.
ضمان (Zemanco) با ارائه سیستمهای قالببندی مدولار صنعتی، این پیام را به تمام مهندسان و پیمانکاران میرساند:
قالب بندی فونداسیون یک هزینه نیست بلکه یک سرمایه گذاری بر دوام ۵۰ ساله ساختمان است. و مانند هر سرمایه گذاری، بازدهی آن زمانی حداکثر میشود که ابزار درست انتخاب شده باشد.
نگران دوام فونداسیون پروژهتان هستید؟
با تیم فنی ضمان مشاوره رایگان بگیرید. ما نقشه سازه فونداسیون شما را بررسی میکنیم، بهترین سیستم قالب بندی را پیشنهاد میدهیم و نقشه چیدمان بهینه را رایگان طراحی میکنیم.












